Beth yw Her yr Adeilad Byw a pham mae'n bwysig i'n safle ni?

Pan ddechreuodd HADSCAL feddwl o ddifrif am yr hyn y dylai'r campws newydd fod, roedd un cwestiwn yn codi'n gyson: beth mae adeiladu'n gynaliadwy yn ei olygu mewn gwirionedd? Nid dim ond ticio blychau ar restr wirio amgylcheddol, ond gwneud pethau'n wahanol mewn ffordd a allai ysbrydoli'r bobl sy'n defnyddio'r campws bob dydd.

Arweiniodd y cwestiwn hwnnw ni at yr Her Adeiladau Byw.

Mae Her Adeiladau Byw yn cael ei hystyried yn eang fel y safon adeiladu gwyrdd fwyaf uchelgeisiol a thrylwyr yn y byd. Wedi'i datblygu yn yr Unol Daleithiau a'i mabwysiadu gan ddatblygwyr a chymunedau blaengar yn fyd-eang, mae'n nodi gweledigaeth o adeiladau sy'n rhoi'n ôl yn weithredol. Adeiladau sy'n cynhyrchu mwy o ynni nag y maent yn ei ddefnyddio, yn dal ac yn trin eu dŵr eu hunain, ac wedi'u gwneud yn gyfan gwbl o ddeunyddiau nad ydynt yn wenwynig ac sy'n dod o ffynonellau cynaliadwy. Fe'u cynlluniwyd i fod yn brydferth, yn deg ac wedi'u cysylltu'n ddwfn â'r lle y maent yn eistedd ynddo. Gyda'i gilydd, mae'r ffactorau hyn yn creu safleoedd sy'n bwydo lles cymunedau. Mae'n safon eithriadol. Ac os ydym yn onest, mae ardystiad llawn yn nod uchelgeisiol ar gyfer safle o'n maint ni a chyda'r cyfyngiadau ymarferol yr ydym yn gweithio ynddynt. Fodd bynnag, mae Her Adeiladau Byw yn rhoi fframwaith inni: saith egwyddor sy'n cwmpasu lle, dŵr, ynni, iechyd, deunyddiau, ecwiti a harddwch sy'n cadw ein huchelgeisiau'n uchel.

Yn ymarferol, i Gampws Cymunedol y Gelli, mae hynny'n golygu:

• Paneli ffotofoltäig solar ar bob to a chanopi solar dros y maes parcio

• Pympiau gwres ffynhonnell aer neu ddaear yn lle nwy

• Pwll sy'n gwneud gwaith draenio ac yn cynnal bioamrywiaeth ar yr un pryd

• Goleuadau wedi'u cynllunio i amddiffyn awyr dywyll werthfawr Hay

• Deunyddiau a ddewiswyd am eu cymwysterau amgylcheddol cymaint â'u hymddangosiad

• Gwefru cerbydau trydan wedi'i gynnwys o'r cychwyn cyntaf

• A gofod tyfu cymunedol sy'n cysylltu pobl â'r tir ar eu stepen drws.

Mae Her yr Adeilad Byw yn ein hatgoffa nad yw adeiladau cynaliadwy yn deillio o fwriadau da yn unig, ond eu bod angen dewisiadau bwriadol a disgybledig ym mhob tro.

Am dref werthfawr ym Mharc Cenedlaethol godidog Bannau Brycheiniog, credwn fod y Gelli yn haeddu'r lefel honno o uchelgais.